Güvenlik Bilgi Formu (GBF) nedir, kim ister?

GBF ne işe yarar?

GBF, kimyasalı tedarik zincirinde bir sonraki halkaya veren firmanın, ürünü kullanacak kişiye tehlikeler ve alınacak önlemler hakkında bilgi aktardığı resmî belgedir. Etiket kısa bir uyarı verir; GBF ise ayrıntıyı içerir: ilk yardım, yangın söndürme, dökülmede ne yapılacağı, kişisel koruyucu donanım, maruz kalma sınır değerleri, fizikokimyasal özellikler, toksikoloji ve ekotoksikoloji verileri, taşıma sınıfı.

Belgeyi okuyanlar farklıdır ve her biri başka bölüme bakar:

• İş güvenliği uzmanı: risk değerlendirmesi ve kişisel koruyucu donanım seçimi için Bölüm 2, 7 ve 8.
• Depo ve lojistik: depolama uyumsuzlukları için Bölüm 7 ve 10, taşıma için Bölüm 14.
• Acil durum ve sağlık personeli: Bölüm 4 (ilk yardım), 5 (yangın) ve 11 (toksikoloji).
• Çevre sorumlusu: Bölüm 12 (ekolojik bilgi) ve 13 (bertaraf).

GBF, MSDS ve SDS aynı şey mi?

Evet. MSDS (Material Safety Data Sheet) eski ve bölüm sayısı serbest olan biçimin adıdır. Küresel Uyumlaştırılmış Sistem (GHS) ile belge 16 bölümlük standart yapıya kavuştu ve adı SDS oldu. Türkçe karşılığı Güvenlik Bilgi Formudur. Piyasada "MSDS" hâlâ yaygın kullanılır ama bugün geçerli olan belge 16 bölümlü GBF'dir.

GBF, teknik bilgi formu (TDS) ile de karıştırılır. TDS ürünün performansını, kullanım talimatını ve teknik özelliklerini anlatan pazarlama/uygulama belgesidir; yasal bir yapısı yoktur. GBF ise güvenlik belgesidir ve içeriği yönetmelikle belirlenir.

Kim hazırlar, kim ister?

GBF'yi alıcıya vermek tedarikçinin yükümlülüğüdür: üretici, ithalatçı, dağıtıcı ya da ürünü bir sonraki halkaya veren alt kullanıcı. 1 Ocak 2024'ten itibaren form Türkiye'de yalnızca KKDİK Ek-2'ye göre ve belgeli bir Kimyasal Değerlendirme Uzmanı (KDU) tarafından hazırlanır. Ayrıntılar için KKDİK'te GBF: kim hazırlar, kim sorumlu? yazısına bakın.

GBF verilmesi gereken başlıca durumlar:

• madde veya karışım SEA Yönetmeliği'ne göre zararlı olarak sınıflandırılıyorsa,
• madde PBT veya vPvB ise,
• madde, izne tabi maddeler için hazırlanan aday listede yer alıyorsa.

Zararlı olarak sınıflandırılmayan bazı karışımlarda da, belirli zararlı bileşenleri eşik değerin üzerinde içeriyorsa, alıcı talep ettiğinde GBF verilir. Form ücretsiz, yazılı veya elektronik olarak ve Türkçe verilir (KKDİK Madde 27/5 ve 27/8); uygulamada en geç ilk teslimatla birlikte gönderilir.

Pratikte GBF'yi en sık isteyenler: sanayi müşterilerinin satın alma ve İSG birimleri, denetim sırasında il müdürlükleri, taşıma firmaları ve ihaleler.

GBF'nin 16 bölümü

Her bölümde ne yazılacağı ve verinin nereden geleceği GBF nasıl hazırlanır? 16 bölüm tek tek yazısında anlatılıyor.

Bölüm bölüm işaretleyebileceğiniz, yazdırılabilir bir liste: GBF 16 bölüm kontrol listesi.

GBF ile etiket arasındaki ilişki

Etiketteki bilgiler GBF'nin 2. bölümünden gelir: piktogramlar, uyarı kelimesi, zararlılık (H) ve önlem (P) ifadeleri. İkisi birbiriyle tutarlı olmalıdır; GBF'de "Tehlike" yazıp etikette "Dikkat" kullanmak denetimde ilk yakalanan hatalardandır. Etiketin zorunlu unsurları Kimyasal etikette neler zorunlu? yazısında, kodların anlamı H ve P kodları sözlüğünde yer alıyor. Bir H kodu listesinden etiket unsurlarını görmek için ücretsiz CLP etiket aracını kullanabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• KKDİK Yönetmeliği (23/06/2017, RG 30105), Madde 27 ve Ek-2.
• SEA Yönetmeliği (11/12/2013, RG 28848).
• REACH Tüzüğü (AB) 1907/2006, Madde 31 ve Ek II (KKDİK'in AB karşılığı).
• BM GHS (Küresel Uyumlaştırılmış Sistem), Ek 4: SDS hazırlama rehberi.