Güvenlik bilgi formu nasıl hazırlanır? 16 bölüm adım adım

İçindekiler

GBF nedir, neden var?
Ek-2'nin genel kuralları
16 bölüm: ne yazılır, veri nereden gelir?
Bölümler arası tutarlılık: en çok gözden kaçan kısım
Sık yapılan 5 hata
Kaynaklar

Kısaca: Türkiye'de GBF, 1 Ocak 2024'ten beri yalnızca KKDİK Yönetmeliği Ek-2'ye göre ve belgeli bir Kimyasal Değerlendirme Uzmanı (KDU) tarafından hazırlanır. Form 16 bölümden oluşur; hiçbir alt bölüm boş bırakılmaz. Bölümlerin çoğu tek bir kaynaktan değil, bileşen verisi + sınıflandırma sonucu + ürüne özel bilginin birleşiminden doldurulur.

GBF nedir, neden var?

Güvenlik Bilgi Formu (GBF; İngilizcede SDS, eski adıyla MSDS), bir kimyasal madde veya karışımın zararlarını ve güvenli kullanımını alıcıya anlatan standart belgedir. KKDİK Ek-2'ye göre amacı, kullanıcıların işyerinde insan sağlığını, iş güvenliğini ve çevreyi korumak için gerekli önlemleri alabilmesidir. İşveren de işyerindeki risk değerlendirmesini büyük ölçüde bu forma dayanarak yapar.

Kimin hazırlaması gerektiği ve alıcıya ne zaman verileceği ayrı bir konu; onu KKDİK'te GBF sorumluluğu yazısında anlattık.

Ek-2'nin genel kuralları

Bölümlere geçmeden önce, formun tamamı için geçerli ve denetimde en sık takılan kurallar (KKDİK Ek-2, Bölüm A):

Dil sade ve kesin olur. "Zararlı olabilir", "sağlığa etkisi yok", "çoğu kullanım koşulunda güvenli", "zararsız" gibi ifadeler ve sınıflandırmayla uyuşmayan ifadeler kullanılmaz (0.2.4).
Tarih ve revizyon. Hazırlanma tarihi ilk sayfada verilir. Güncellenen versiyonda değişiklikler Bölüm 16'da belirtilir; "Revizyon: (tarih)", versiyon/revizyon numarası ve hangi versiyonun değiştirildiği ilk sayfada yer alır (0.2.5).
Sayfa numarası. Eklerle birlikte bütün sayfalar numaralanır ve toplam sayfa sayısı gösterilir (ör. "sayfa 1/7") (0.3.2).
Boş alt bölüm yok. Bilgi yoksa ya da uygulanamıyorsa bunun nedeni yazılır (0.4).
Hazırlayan yetkin kişidir. Tedarikçi, hazırlayanın güncelleme eğitimi dahil uygun eğitimi almasını sağlar (0.2.3).

16 bölüm: ne yazılır, veri nereden gelir?

Bölüm	İçerik	Veri genelde nereden gelir?
1. Madde/karışımın ve şirketin tanımı	Ürün adı, belirlenmiş kullanımlar, tedarikçi, acil durum telefonu	Firma ve ürün bilgisi
2. Zararlılık tanımlanması	Sınıflandırma, etiket unsurları (piktogram, uyarı kelimesi, H ve P ifadeleri), diğer zararlar	Karışımın CLP/SEA sınıflandırması
3. Bileşim / içindekiler	Zararlı bileşenlerin kimliği (CAS, EC), konsantrasyon aralığı, sınıflandırması	Reçete + bileşenlerin C&L verisi (ör. ECHA C&L envanteri)
4. İlk yardım önlemleri	Maruz kalma yoluna göre ilk yardım, belirtiler	Sınıflandırmaya bağlı standart ifadeler
5. Yangınla mücadele	Uygun söndürücüler, yanma ürünleri, itfaiye için öneriler	Fiziksel zararlar + ürün bilgisi
6. Kaza sonucu yayılma	Kişisel önlemler, çevresel önlemler, temizleme yöntemleri	Sınıflandırmaya bağlı standart ifadeler
7. Elleçleme ve depolama	Güvenli elleçleme, depolama koşulları, uyumsuz maddeler	Ürün bilgisi + sınıflandırma
8. Maruz kalma kontrolleri / kişisel korunma	Mesleki maruziyet sınır değerleri, KKD, mühendislik önlemleri	Bileşen sınır değerleri + sınıflandırma
9. Fiziksel ve kimyasal özellikler	Görünüş, pH, parlama noktası, yoğunluk, çözünürlük vb.	Ürünün kendi ölçümleri (laboratuvar)
10. Kararlılık ve tepkime	Tepkime, kararlılık, kaçınılacak koşullar ve maddeler	Ürün bilgisi + bileşen verisi
11. Toksikolojik bilgiler	Akut toksisite, tahriş, hassaslaştırma, CMR, BHOT vb.	Bileşenlerin kayıt dosyası verisi (ör. ECHA REACH dossier özetleri)
12. Ekolojik bilgiler	Sucul toksisite, kalıcılık, biyobirikim, PBT/vPvB	Bileşenlerin kayıt dosyası verisi
13. Bertaraf etme bilgileri	Atık işleme yöntemleri, ambalaj bertarafı	Standart ifadeler + atık mevzuatı
14. Taşımacılık bilgileri	UN numarası, uygun taşıma adı, sınıf, ambalaj grubu, çevresel zarar	Sınıflandırmadan ADR eşlemesi
15. Mevzuat bilgileri	Ürüne özgü mevzuat (KKDİK, SEA, kısıtlamalar), kimyasal güvenlik değerlendirmesi	Mevzuat listesi
16. Diğer bilgiler	Revizyon değişiklikleri, kısaltmalar, kaynaklar, 2. ve 3. bölümdeki H ifadelerinin tam metni, hazırlayan	Hazırlayan KDU

Bölümler arası tutarlılık: en çok gözden kaçan kısım

GBF'de hataların çoğu tek bir bölümde değil, bölümlerin birbirini tutmamasından çıkar:

Bölüm 2 ↔ 3: Bölüm 3'te "Cilt Aşnd. 1B" bileşen %10 iken Bölüm 2'de karışım yalnız "tahriş edici" görünüyorsa toplama hesabı yapılmamış demektir. Hesabın nasıl yapıldığını CLP ile karışım sınıflandırma yazısında örnekle anlattık.
Bölüm 2 ↔ 14: Karışım "Sucul Kronik 1" (H410) ise Bölüm 14'te çevreye zararlı madde işareti ve uygun UN numarası değerlendirilmelidir.
Bölüm 2 ↔ 4–8: H314 (aşındırıcı) varsa ilk yardım, KKD ve depolama önlemleri de buna göre yazılmalıdır; genel geçer metin yetmez.
Bölüm 16: Bölüm 2 ve 3'teki her H kodunun tam metni burada yer almalıdır.

Sık yapılan 5 hata

Tedarikçinin (çoğu zaman yabancı dildeki) GBF'sini çevirip ürün adını değiştirmek: karışım farklıysa sınıflandırma da farklıdır.
Alt bölümleri boş bırakmak ya da "veri yok" yazıp nedenini belirtmemek.
Revizyonda değişen bölümleri işaretlememek ve ilk sayfadaki versiyon bilgisini güncellememek.
Artık uygulanmayan yönetmeliklere atıf yapmak (31.12.2023'ten sonra GBF yalnızca KKDİK Ek-2'ye göre hazırlanır).
"Zararsız", "çevre dostu" gibi Ek-2'nin açıkça yasakladığı ifadeleri kullanmak.

Bölüm bölüm işaretleyebileceğiniz, yazdırılabilir bir liste: GBF 16 bölüm kontrol listesi.

Kaynaklar

KKDİK Yönetmeliği Ek-2, "Güvenlik Bilgi Formlarının Hazırlanması İçin Gereklilikler" (Bölüm A ve B).
SEA Yönetmeliği (11/12/2013 tarihli ve 28848 sayılı Resmî Gazete), CLP Tüzüğü (AB) 1272/2008.
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — Kimyasallar Yardım Masası.

Bu yazıdaki kodlar

İlgili kodlar

Bu konuyla ilişkili H ve P ifadeleri; her biri sözlükte tam metniyle, eşikleriyle ve etiket kullanımıyla açıklanır.

İlgili yazılar

Hazır bir GBF'niz var mı? Ücretsiz kontrol edin

Hazırladığınız ya da tedarikçinizden aldığınız formu GBF kontrolü aracına yükleyin; bölümler arası tutarsızlıkları ve mevzuat hatalarını saniyeler içinde görün. Ücretsiz, adil kullanım.

GBF'nizi ücretsiz kontrol edin

GBF nasıl hazırlanır? 16 bölüm tek tek