GBF 14. bölüm: UN numarası ve ADR taşıma bilgisi

İçindekiler

14. bölümün alt başlıkları
ADR'de 9 tehlike sınıfı
CLP sınıflandırmasından taşıma sınıfına
Muafiyetler: sınırlı miktar ve küçük ambalaj
Deniz ve hava taşıması
Sık sorulan sorular
Kaynaklar

Kısaca: GBF'nin 14. bölümü ürünün taşımada tehlikeli madde olup olmadığını ve öyleyse nasıl taşınacağını söyler: UN numarası, uygun taşımacılık adı, taşıma sınıfı, ambalaj grubu ve çevre zararı. Karayolunda ADR, denizde IMDG, havada IATA kuralları geçerlidir. Taşıma sınıfı CLP sınıflandırmasıyla ilişkilidir ama aynı şey değildir.

14. bölümün alt başlıkları

Alt bölüm	Ne yazılır	Örnek
14.1 UN numarası	Dört haneli BM numarası	UN1993
14.2 Uygun taşımacılık adı	ADR Tablo A'daki ad; N.O.S. girişlerinde parantez içinde teknik ad	FLAMMABLE LIQUID, N.O.S. (etanol, izopropanol)
14.3 Taşımacılık zararlılık sınıfı	Asıl sınıf ve varsa ek tehlike	3
14.4 Ambalaj grubu	I (yüksek), II (orta), III (düşük tehlike)	II
14.5 Çevresel zararlar	Çevre için zararlı / deniz kirletici mi?	Evet / Hayır
14.6 Kullanıcı için özel önlemler	Tünel kodu, ayrıştırma, sıcaklık kontrolü gibi notlar	Tünel kodu (D/E)
14.7 Dökme deniz taşımacılığı	IMO araçlarına (eski adıyla MARPOL 73/78 Ek-II ve IBC Kodu) göre dökme taşıma	Uygulanamaz (ambalajlı ürün)

Ürün taşımada tehlikeli değilse 14.1–14.4'e "Tehlikeli madde olarak düzenlenmemiştir" yazılır; alt başlıklar boş bırakılmaz.

ADR'de 9 tehlike sınıfı

Sınıf	Kapsam
1	Patlayıcı maddeler ve nesneler
2	Gazlar (alevlenir, alevlenmez/zehirli olmayan, zehirli)
3	Alevlenir sıvılar
4.1 / 4.2 / 4.3	Alevlenir katılar; kendiliğinden yanmaya yatkın maddeler; suyla temasında alevlenir gaz çıkaran maddeler
5.1 / 5.2	Oksitleyici maddeler; organik peroksitler
6.1 / 6.2	Zehirli maddeler; bulaşıcı maddeler
7	Radyoaktif maddeler
8	Aşındırıcı maddeler
9	Muhtelif tehlikeli maddeler (çevre için zararlı maddeler dahil)

CLP sınıflandırmasından taşıma sınıfına

Kimyasal üreticilerinin çoğu için sık karşılaşılan eşleşmeler şunlardır; ürüne özel UN girişi varsa (ör. belirli bir çözelti) o kullanılır:

Alevlenir sıvı (H224, H225, H226) → Sınıf 3. Ambalaj grubu parlama ve kaynama noktasından gelir: kaynama noktası ≤ 35 °C ise PG I; parlama noktası < 23 °C ve kaynama > 35 °C ise PG II; 23–60 °C arası parlama noktasında PG III. Genel giriş UN1993.
Cilt aşındırıcı (H314) → Sınıf 8. Alt kategori ambalaj grubunu belirler: 1A → PG I, 1B → PG II, 1C → PG III. Sıvı için genel giriş UN1760.
Akut toksik (H300, H301, H310, H311, H330, H331) → Sınıf 6.1. Ambalaj grubu LD50/LC50 değerlerine göre belirlenir.
Sucul akut 1 veya kronik 1–2 (H400, H410, H411) → çevre için zararlı madde. Başka bir sınıfa girmiyorsa Sınıf 9, PG III: sıvılar UN3082, katılar UN3077. Başka sınıfa giriyorsa (ör. sınıf 3) o sınıfta taşınır ve 14.5'te "çevre için zararlı" işaretlenir.

Göz tahrişi (H319), cilt tahrişi (H315), hassaslaştırma (H317) veya sucul kronik 3 (H412) tek başına ürünü ADR'de tehlikeli yapmaz. Bu yüzden "etiketi var, demek ki ADR'ye tabidir" varsayımı yanlıştır; tersine, sınıf 8 kriterini karşılayan bir ürünün "tehlikeli değildir" yazması da sık yapılan hatalardandır.

Birden fazla tehlike varsa

Ürün hem alevlenir hem aşındırıcı ise hangi sınıfın asıl, hangisinin ek tehlike olacağını ADR 2.1.3.10'daki öncelik tablosu belirler. Örneğin alevlenir ve aşındırıcı bir sıvı, ambalaj gruplarına göre "3 (8)" veya "8 (3)" olarak taşınır ve UN numarası da buna göre seçilir (ör. UN2924 FLAMMABLE LIQUID, CORROSIVE, N.O.S. ya da UN2920 CORROSIVE LIQUID, FLAMMABLE, N.O.S.).

Muafiyetler: sınırlı miktar ve küçük ambalaj

Çevre için zararlı maddelerde küçük ambalaj: tekli veya iç ambalaj başına net miktarı sıvılarda 5 litreyi, katılarda 5 kilogramı aşmayan UN3077/UN3082 gönderileri ADR'ye tabi değildir (özel hüküm 375).
Sınırlı miktarlar (LQ, ADR 3.4): iç ambalaj başına belirli miktarın altındaki gönderiler, işaretleme ve belgelemede kolaylıklarla taşınır. Sınır, ADR Tablo A'da her UN numarası için ayrı yazılıdır.

Bu muafiyetler 14. bölümdeki sınıflandırmayı değiştirmez; ürün yine UN numarasıyla yazılır, muafiyet gerekiyorsa 14.6'da not edilir.

Deniz ve hava taşıması

Sınıflar ve UN numaraları ADR, RID (demiryolu), IMDG (deniz) ve IATA (hava) kurallarında büyük ölçüde aynıdır; fark ayrıntılardadır. Denizde çevre için zararlı madde "deniz kirletici" (marine pollutant) olarak işaretlenir. İhracat yapıyorsanız 14. bölümde yalnız ADR'yi değil, kullanılan taşıma türlerini ayrı ayrı belirtin. ADR iki yılda bir yeni baskıyla güncellenir (bugün ADR 2025); 14. bölüm bu değişikliklerle birlikte gözden geçirilmelidir.

Chemoris, karışımın CLP sınıflandırmasından ADR sınıfını, ambalaj grubunu ve UN N.O.S. girişini öneri olarak hesaplar ve öncelik tablosunu uygular; kimyager ürüne özel UN girişini manuel değiştirebilir. Ücretsiz hesapla deneyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Parlama noktası 60 °C'nin üzerindeyse ürün sınıf 3 olur mu?

Genel kural olarak hayır: sınıf 3 parlama noktası 60 °C'ye kadar olan sıvıları kapsar. Parlama noktası 60 °C'nin üzerindeki sıvılar yalnız parlama noktalarında veya üzerinde ısıtılarak taşındıklarında sınıf 3'e girer.

H412 olan ürün çevre için zararlı olarak taşınır mı?

Hayır. ADR'de çevre için zararlı madde kriteri sucul akut 1 ile sucul kronik 1 ve 2'dir (H400, H410, H411). Sucul kronik 3 (H412) tek başına taşımada tehlikeli madde yapmaz.

GBF'de taşıma bilgisi yoksa ne olur?

14. bölüm KKDİK Ek-2'nin zorunlu bölümlerindendir; tehlikeli olmayan ürünlerde de "tehlikeli madde olarak düzenlenmemiştir" gibi bir ifadeyle doldurulur. Boş bölüm eksik GBF sayılır.

Kaynaklar

ADR 2025, Bölüm 2.1.3.10 (öncelik tablosu), 2.2.3.1.3, 2.2.8.1.6, 2.2.9.1.10, 3.2 Tablo A, 3.3 (özel hüküm 375), 3.4 (UNECE).
KKDİK Yönetmeliği (23/06/2017, RG 30105), Ek-2 Bölüm 14.
IMDG Kodu (IMO) ve IATA Tehlikeli Maddeler Yönetmeliği.

Bu yazıdaki kodlar

İlgili kodlar

Bu konuyla ilişkili H ve P ifadeleri; her biri sözlükte tam metniyle, eşikleriyle ve etiket kullanımıyla açıklanır.