GBF'de sık yapılan 10 hata (ve GBF kontrolü nasıl yapılır)

1. Yabancı acil durum telefonu (Bölüm 1)

Tedarikçi formundan kopyalanan yurt dışı acil durum numarası, Türkiye'deki kullanıcı için işe yaramaz. Bölüm 1.4'te Türkiye'den ulaşılabilen bir acil durum telefonu ve hizmet saatleri bulunmalıdır; zehirlenmelerde Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM) 114 numarası da yaygın olarak eklenir. Kontrol: numarayı mesai dışında arayın; açılıyor mu?

2. Bölüm 2 ile etiketin uyuşmaması

GBF'de "Tehlike" yazıp etikette "Dikkat" kullanmak, GBF'de olmayan bir piktogramı etikete koymak ya da tersi denetimde ilk yakalanan hatadır. Bölüm 2.2 etiket unsurlarının birebir kopyasıdır. Kontrol: etiketin baskı dosyasını Bölüm 2.2'nin yanına koyup satır satır karşılaştırın. Etiketin zorunlu unsurları için Kimyasal etikette neler zorunlu?

3. Öncelik kuralını unutmak

Kuru kafa (GHS06) varken ünlem işaretini (GHS07) de koymak ya da aşındırma (GHS05) varken cilt tahrişi için GHS07 eklemek sık görülür. CLP Madde 26 bu tekrarları kaldırır. Aynı şekilde H314 varken ayrıca H318 yazılmaz. Kurallar 9 tehlike piktogramı yazısında.

4. P ifadesi yığını ve kalkan kodlar

Atama tablosundaki bütün P ifadelerini etikete ve Bölüm 2.2'ye taşımak etiketi okunmaz yapar. Genel kural en fazla 6 ifadedir (CLP Madde 28); en şiddetli zarara ait müdahale ve önleme ifadeleri önceliklidir. Eski formlarda sık görülen bir diğer hata, yürürlükten kalkmış kodlardır: P281 artık yoktur, yerine P280 kullanılır. Kontrol: H kodlarınızı CLP etiket aracına girip önerilen altı ifadeyle karşılaştırın; kalkan kodlar sözlükte işaretlidir.

5. Özel konsantrasyon limitlerini ve M faktörünü atlamak (Bölüm 3)

Bir bileşenin harmonize sınıflandırmasında özel konsantrasyon limiti (SCL) veya çevre için M faktörü varsa, karışım hesabı genel limitlerle değil bunlarla yapılır. SCL'yi atlamak karışımı olması gerekenden hafif sınıflandırır. Bölüm 3'te bu değerler bileşenin yanında gösterilmelidir. Örnek hesap: CLP ile karışım sınıflandırma.

6. Eksik bileşen kimliği (Bölüm 3)

Bölüm 3'te her zararlı bileşen için ad, tanımlayıcılar (CAS, EC ve varsa kayıt numarası), konsantrasyon (tam değer veya dar aralık) ve sınıflandırması H kodlarıyla verilir. "Yüzey aktif madde karışımı" gibi genel adlar, kimlik numarası olmayan satırlar ve toplamı %100'ü aşan aralıklar sık görülen eksiklerdir.

7. Türkiye'deki maruz kalma sınır değerlerini yazmamak (Bölüm 8)

Yabancı formdan kopyalanan Bölüm 8, genellikle o ülkenin sınır değerlerini içerir. Türkiye'de mesleki maruz kalma sınır değerleri Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik'in ekindedir; bileşen orada listeleniyorsa değer Bölüm 8.1'de, dayanağıyla birlikte yer almalıdır. Kişisel koruyucu donanımda "uygun eldiven kullanın" yerine malzeme ve kalınlık belirtmek (ör. nitril, 0,4 mm) de beklenir.

8. Bölüm 9'u "veri yok" ile doldurmak

Görünüm, koku, pH, parlama noktası, yoğunluk gibi temel özellikler ürünün kendisinden bilinir veya ölçülebilir. Bir alan için gerçekten veri yoksa "veri yok" yazılır ama nedeni de belirtilir (ör. "katı üründe uygulanamaz"). Parlama noktası özellikle önemlidir: alevlenirlik sınıflandırmasını ve Bölüm 14'teki sınıf 3 kararını doğrudan belirler.

9. Bileşen verisini karışım verisi gibi sunmak (Bölüm 11–12)

Karışım üzerinde test yapılmadıysa Bölüm 11 ve 12'de bileşenlerin verileri verilir, ancak hangi bileşene ait olduğu ve kaynağı açıkça yazılır. Bir bileşenin LD50 değerini başlıksız yazmak okuyana karışımın LD50'si izlenimi verir. Karışım için hesaplanan akut toksisite tahmini (ATE) varsa ayrıca belirtilir.

10. Sınıflandırmayla çelişen taşıma bilgisi (Bölüm 14)

Bölüm 2'de H410/H411 olan bir karışımın Bölüm 14'te "tehlikeli madde değildir" yazması ya da aşındırıcı (H314) bir ürüne sınıf 8 verilmemesi tipik tutarsızlıklardır. Taşıma sınıfı CLP sınıfından tek başına türemez (parlama noktası, ambalaj grubu kriterleri ayrıdır) ama iki bölümün birbirini açıklaması gerekir. Ayrıntılar: GBF 14. bölüm: UN numarası ve ADR.

Yayından önce 5 dakikalık kontrol

• Bölüm 2.2 = etiket (piktogram, uyarı kelimesi, H, P).
• Bölüm 3'teki her H kodu Bölüm 16'da tam metniyle var.
• Bölüm 2'deki sınıflandırma, Bölüm 3'teki bileşenlerle hesaplandığında aynı sonucu veriyor.
• Bölüm 9'daki parlama noktası ile Bölüm 2 (alevlenirlik) ve Bölüm 14 (sınıf 3) uyumlu.
• İlk sayfada versiyon ve tarih güncel; Bölüm 16'da değişen bölümler listeli; hazırlayan KDU bilgisi var.

Bu kontrollerin çoğu bölümler arası tutarlılıktır ve manuel yapıldığında en çok zaman alan kısımdır. Chemoris bölümleri aynı veriden ürettiği için 2, 3, 14 ve 16 kendiliğinden tutarlı kalır; ücretsiz hesapla deneyebilirsiniz.

Bölüm bölüm işaretleyebileceğiniz, yazdırılabilir bir liste: GBF 16 bölüm kontrol listesi.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• KKDİK Yönetmeliği (23/06/2017, RG 30105), Madde 27 ve Ek-2.
• CLP Tüzüğü (AB) 1272/2008, Madde 26, 27, 28; SEA Yönetmeliği (11/12/2013, RG 28848).
• Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik, Ek-1.
• ADR 2025, Bölüm 2.1.3.10 ve 2.2.9.1.10.