H ve P kodları nasıl okunur?

H kodları: zararlılık ifadeleri

H, İngilizce "hazard" (zarar) kelimesinden gelir. Her H kodu bir zararlılık sınıfı ve kategorisine bağlıdır; ürün o sınıfa girdiğinde ilgili H ifadesi etikete ve GBF'nin 2. bölümüne yazılır.

Aynı zarar türündeki kodlar birbirini izler ve genellikle şiddet sırasıyla gelir. Örneğin akut toksisitede yutma yoluyla H300 (ölümcül), H301 (toksik) ve H302 (zararlı) kategorilere göre ayrılır.

Harf ekli H kodları

Bazı kodlar maruz kalma yolunu veya etkinin türünü belirten harfler alır:

• H350i: "i" soluma (inhalation) yolunu gösterir: soluma ile kansere yol açabilir (H350i). Ek almayan H350 tüm yollar için geçerlidir.
• H360 ailesi: F doğurganlık (fertility), D doğmamış çocuk (development) içindir. Büyük harf "yol açabilir", küçük harf "şüphesi var" anlamındadır. Örnek: üremeye zarar verebilir; doğmamış çocukta hasara yol açma şüphesi var (H360Fd).

EUH ifadeleri

EUH ile başlayan kodlar AB'ye özgü ek zararlılık bilgileridir; GHS'de karşılığı yoktur. Örneğin kuruyup çatlamaya yol açan tekrarlı temas için EUH066 ya da "istek hâlinde güvenlik bilgi formu mevcuttur" için EUH210. Etikette "ek bilgi" bölümünde yer alırlar. 2023'te AB'de eklenen endokrin bozucu, PBT/vPvB ve PMT/vPvM sınıfları da EUH kodlarıyla (EUH380, EUH430, EUH440 vb.) gösterilir.

P kodları: önlem ifadeleri

P, "precautionary" (önlem) kelimesinden gelir. Her zararlılık sınıfı için hangi P ifadelerinin uygun olduğu CLP Ek-IV'teki atama tablosunda yazılıdır; etikete bunlardan en uygun olanlar, genellikle en fazla altı tane seçilir.

Birleşik P ifadeleri ve eğik çizgiler

"+" ile bağlanan kodlar tek bir ifade olarak okunur ve etikette tek satırda yazılır: P305+P351+P338, göz teması hâlinde yapılacakların tamamıdır. Birleşik ifade kullanıldığında parçaları ayrıca yazılmaz.

Metindeki eğik çizgiler ("koruyucu eldiven/koruyucu kıyafet/göz koruyucu") seçenek anlamına gelir: tedarikçi, ürüne uygun olanları seçer. Etiket için doğru kullanım, örneğin "Koruyucu eldiven ve göz koruyucu kullanın." şeklinde uyarlamaktır; GBF Bölüm 8'de ise eldiven malzemesi ve kalınlığı gibi ayrıntılar verilir.

Yürürlükten kalkan P kodları

Bazı eski P kodları GHS revizyonlarıyla silindi veya birleştirildi. En bilineni P281'dir ("Gerekli kişisel koruyucu donanımı kullanın"); yerine P280 kullanılır. Eski GBF'lerde hâlâ görülür; güncellemede değiştirilmelidir. Silinen kodlar ve yerlerine gelenler sözlükte işaretlidir.

Kodlar etikette ve GBF'de nasıl kullanılır?

• Etikette ve GBF Bölüm 2.2'de kod ile birlikte resmî Türkçe metin yazılır. Metin serbestçe yeniden yazılamaz; yalnız eğik çizgili ve köşeli parantezli kısımlar ürüne göre doldurulur.
• GBF Bölüm 3'te bileşenlerin sınıflandırması H kodlarıyla verilir. Bölüm 16'da ise bu kısaltılmış kodların tam metni listelenir.
• Kod tek başına yeterli değildir: etikette yalnız "H315" yazmak geçersizdir; metin zorunludur.

Bir ürünün H kodlarından hangi piktogram, uyarı kelimesi ve P ifadelerinin çıktığını görmek için CLP etiket aracına kodları yapıştırabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• CLP Tüzüğü (AB) 1272/2008, Madde 21, 22, 27, 28; Ek-III (zararlılık ifadeleri) ve Ek-IV (önlem ifadeleri).
• SEA Yönetmeliği (11/12/2013, RG 28848), Ek-3 ve Ek-4 Türkçe metinleri.
• Komisyon Tüzüğü (AB) 487/2013 (CLP 4. ATP, P ifadelerinin birleştirilmesi).
• Komisyon Yetki Devri Tüzüğü (AB) 2023/707 (yeni zararlılık sınıfları ve EUH ifadeleri).