GBF 8. Bölüm: Maruziyet Kontrolleri ve KKD

8. bölümün yapısı

REACH Ek-II, (AB) 2020/878 sayılı Tüzük ile değiştirilmiş hâliyle 8. bölümün alt başlıklarını belirler. ABD'de karşılığı, çok daha kısa olan 29 CFR 1910.1200 Ek D'dir. Tablo AB yapısını özetler; kendi formunuzdaki ifadeyi Resmî Gazete (Official Journal) metniyle karşılaştırın.

8.1 Kontrol parametreleri

Mesleki maruziyet sınır değerleri (MMSD / OEL). MMSD, bir çalışanın solunum bölgesinde belirli bir referans süre boyunca, genellikle sekiz saatlik zaman ağırlıklı ortalama olarak (bazen kısa süreli bir değerle birlikte), maddenin havadaki konsantrasyonunun üst sınırıdır. Ek-II, 3. bölümde adı geçen her bileşen için geçerli ulusal sınır değerlerinin yasal dayanağıyla birlikte verilmesini ister. Yani sınır değerler maddenin değil pazarın özelliğidir: aynı madde farklı Üye Devletlerde, Büyük Britanya'da ve ABD'de farklı değerler taşıyabilir.

Biyolojik sınır değerler. Havadaki konsantrasyon yerine ya da onunla birlikte kanda, idrarda veya solunumda bir biyobelirteç için sınır değer geçerliyse, izleme prosedürüyle birlikte 8.1'de verilir.

DNEL ve PNEC. Bunlar kayıt dosyasından gelen REACH değerleridir, işyeri sınır değeri değildir. DNEL (türetilmiş etkisiz seviye), insanlar için maddenin üzerinde kullanılmaması gereken maruziyet düzeyidir; PNEC (öngörülen etkisiz konsantrasyon) ise bir çevre kompartmanı için karşılık gelen eşiktir. Mevcutsa, ilgili olduğu maruziyet senaryosuna atıfla 8.1.4'te yer almalıdır. DNEL, yasal olarak bağlayıcı bir MMSD gibi gösterilmemelidir.

AB sınır değerleri ve ulusal sınır değerler

AB mesleki maruziyet sınır değerleri iki direktiften gelir ve her ikisi de ulusal mevzuata aktarıma dayanır.

• 98/24/EC sayılı Direktif (işyerinde kimyasal etkenler), gösterge niteliğinde ve bağlayıcı mesleki maruziyet sınır değerleri ile bağlayıcı biyolojik sınır değerleri öngörür. Gösterge değerde (IOELV) her Üye Devlet AB değerini dikkate alan bir ulusal sınır belirler; bağlayıcı değerde ulusal sınır AB değerini aşamaz. IOELV'ler Komisyon direktifleriyle listeler hâlinde kabul edilir; örneğin 2017/164 (dördüncü liste) ve 2019/1831 (beşinci liste).
• 2004/37/EC sayılı Direktif (işyerinde kanserojen, mutajen ve üreme için toksik maddeler), Ek III'te listelenen etkenler için bağlayıcı sınır değerler koyar. Maruziyet bunları aşamaz; işveren mümkünse ikame etmeli, ikame mümkün değilse kapalı sistem kullanmalı, aksi hâlde maruziyeti en aza indirmelidir.

GBF hazırlayan için sonuç pratiktir: AB düzeyindeki bir değer otomatik olarak yazılacak rakam değildir. 8. bölüm, kullanım ülkesinde yürürlükteki sınır değeri adıyla vermeli ve hangi ülkenin değeri olduğunu belirtmelidir. Büyük Britanya'da karşılığı COSHH kapsamındaki işyeri maruziyet sınırıdır (WEL); UK REACH Ek-II bunu açıkça anar. Formun pazara göre nasıl değiştiği AB, İngiltere ve ABD'de GBF gereklilikleri karşılaştırması yazısında anlatılıyor.

8.2 Maruziyet kontrolleri

Önce mühendislik kontrolleri. Ek-II, belirlenen kullanımlar için kontroller hakkında işverenin çalışanlara yönelik riski değerlendirebileceği kadar ayrıntı ister. 98/24/EC sayılı Direktifin önleme hiyerarşisi, ikame ve teknik önlemleri koruyucu donanımın önüne koyar; 8. bölüm de bu sırayı yansıtmalıdır. KKD son savunma hattıdır.

Kişisel koruyucu donanım (KKD). Tanım, ilgili CEN standartlarına ve KKD'ye ilişkin (AB) 2016/425 sayılı Tüzüğe atıf yapmalıdır:

• Göz ve yüz: tehlikeye ve temas olasılığına göre seçilen tür; örneğin koruyucu gözlük, tam kapalı gözlük ya da yüz siperi.
• Cilt, eller: eldiven malzemesi, kalınlığı ve geçirgenlik (delinme) süresi; öngörülen temas süresi ve türüne göre. Tek bir kimyasala karşı denenmiş eldiven, bir karışım hakkında az şey söyler; karışım için test verisi yoksa genel bir malzeme adı vermek yerine bunu belirtin.
• Cilt, diğer: önlük, çizme, tulum ve hijyen önlemleri.
• Solunum: gaz, buhar, sis ya da toz için ekipman türü; uygun filtreli bir cihaz ya da solunum aparatı gibi.
• Termal tehlikeler: ürünün kendisi sıcak ya da soğuksa (kriyojenik sıvılar, sıcak eriyikler gibi) KKD yapısına özel dikkat.

Çevresel maruziyet kontrolleri (8.2.3). İşverenin çevre koruma yükümlülüklerini yerine getirmesi için bilmesi gerekenleri kapsar; örneğin salımların tutulması ve egzoz havasının arıtılması. 6, 12 ve 13. bölümlerle uyumlu olmalıdır.

ABD karşılığı

29 CFR 1910.1200 Ek D, 8. bölümde 3. bölümde listelenen bileşenler için OSHA izin verilen maruziyet sınırlarının (PEL), ACGIH eşik sınır değerlerinin (TLV) ve varsa hazırlayanın kullandığı ya da önerdiği diğer sınırların verilmesini ister. Ayrıca uygun mühendislik kontrolleri ile KKD gibi bireysel koruma önlemlerini de ister. Üç farklı kurum söz konusudur:

Yalnızca AB değeri listeleyen bir ABD formu ya da yalnızca PEL listeleyen bir AB formu, kendi pazarı için eksiktir.

Kim neden sorumlu?

Tedarikçi, 8. bölümü tehlike değerlendirmesinden, varsa maruziyet senaryolarından ve geçerli sınır değerlerden yola çıkarak yazar. Alt kullanıcı ise işveren olarak yine de işyeri risk değerlendirmesi yapmalıdır: GBF başlangıç bilgisini verir, her işyeri için tamamlanmış bir değerlendirme değildir. Fiili kullanım formdaki belirlenen kullanımlardan farklıysa, işveren eldiven ve solunum önerisine olduğu gibi güvenemez.

Sık yapılan hatalar

1. Başka bir yargı alanının maruziyet sınırlarını yazmak ya da hangi ülkeye ait olduğunu belirtmemek.
2. Karışımda yalnızca ana bileşen için sınır değer vermek.
3. DNEL ya da PNEC değerlerini maruziyet yolu, nüfus veya senaryo belirtmeden vermek.
4. Malzeme, kalınlık ya da geçirgenlik süresi olmayan eldiven önerisi.
5. KKD'yi adlandırıp mühendislik kontrollerini anlatmamak.
6. 8. bölümün 6 ve 7. bölümlerle tutarsız olması; örneğin farklı solunum maskesi ya da eldiven önerileri.
7. Boş alt başlıklar; Ek-II, GBF'nin boş alt başlık içermeyeceğini belirtir, bu yüzden gerekçesiyle "mevcut değil" ya da "uygulanamaz" yazın.

Sıkça sorulan sorular

AB gösterge sınır değeri bağlayıcı mıdır?

Hayır. 98/24/EC sayılı Direktif uyarınca gösterge niteliğindeki mesleki maruziyet sınır değeri, her Üye Devlet ulusal sınırını belirlerken dikkate alınmalıdır. 98/24/EC ve 2004/37/EC sayılı Direktiflerdeki bağlayıcı değerler ulusal hukuka yansıtılmalıdır ve ulusal bağlayıcı sınırlar bunları aşamaz.

DNEL, mesleki maruziyet sınır değeriyle aynı şey midir?

Hayır. DNEL, kayıt verilerinden belirli bir yol, nüfus ve maruziyet senaryosu için türetilen bir REACH değeridir. MMSD ise yasal olarak belirlenmiş bir işyeri sınırıdır. 8.1 ikisini ayrı başlıklar altında verir.

OSHA PEL değeri Avrupa GBF'sinde yer almak zorunda mı?

Hayır. AB için hazırlanan formun 8. bölümü, ürünün tedarik edildiği Üye Devletlerin sınır değerlerini listeler. ABD PEL değeri, ABD pazarına sunulan forma aittir.

Maruziyet senaryoları nereye oturur?

GBF'ye 8.2'de istenen bilgiyi içeren bir maruziyet senaryosu eklenmişse, maruziyet kontrolleri orada verilebilir. Özetlenen yükümlülükler için bkz. REACH Madde 31 GBF yükümlülükleri. Diğer on beş bölüm GBF nasıl hazırlanır yazısında anlatılıyor.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık değildir ve yetkin bir kişinin değerlendirmesinin yerini tutmaz. Sınır değerler değişir; her zaman güncel ulusal listeyi kontrol edin.

Türk ihracatçı için pratik not

Yabancı bir formdan kopyalanan 8. bölüm genellikle o ülkenin sınır değerlerini taşır. Türkiye'de mesleki maruziyet sınır değerleri Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik'in ekindedir; bileşen orada listeleniyorsa değer 8.1'de dayanağıyla birlikte yer almalıdır. İhracatta ise form, hedef pazarın sınır değerlerini vermelidir: AB için ilgili Üye Devletin değerlerini, ABD için OSHA PEL ve ACGIH TLV değerlerini. Eldiven için "uygun eldiven" yerine malzeme ve kalınlık yazın (ör. nitril, 0,4 mm). Bu tür hatalar için GBF'de sık yapılan hatalar, formun genel kurulumu için GBF nasıl hazırlanır, ihracat bağlamı için AB'ye ihracatta GBF ve sorumluluk dağılımı için KKDİK'te GBF sorumluluğu yazılarına bakın. Bileşen bilgisi tarafı için GBF 3. bölüm yazısı da yararlıdır.

Kaynaklar

• REACH Ek-II, (AB) 2020/878 sayılı Komisyon Tüzüğü ile değiştirilmiş hâliyle — CELEX:32020R0878.
• UK REACH Ek-II (GB metni), 8. bölüm — legislation.gov.uk.
• İşyerinde kimyasal etkenlere ilişkin 98/24/EC sayılı Konsey Direktifi — CELEX:31998L0024; özet: EU-OSHA.
• İşyerinde kanserojen, mutajen ve üreme için toksik maddelere ilişkin 2004/37/EC sayılı Direktif — CELEX:32004L0037.
• (AB) 2017/164 ve 2019/1831 sayılı Komisyon Direktifleri (IOELV listeleri) — CELEX:32017L0164, CELEX:32019L1831.
• Kişisel koruyucu donanıma ilişkin (AB) 2016/425 sayılı Tüzük — CELEX:32016R0425.
• 29 CFR 1910.1200, Ek D, 8. bölüm — osha.gov; 29 CFR 1910.1000 — osha.gov.
• NIOSH Pocket Guide, giriş (REL, PEL, TWA, STEL, tavan değer) — cdc.gov.